Google Ιστορική αναδρομή του Διαβήτη | diabetesgr
Home » » Ιστορική αναδρομή του Διαβήτη

Ιστορική αναδρομή του Διαβήτη

Written By Alexandros Moumtzis on Σάββατο, 10 Μαρτίου 2012 | 10:05 π.μ.


Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί ιατρικό πρόβλημα περίπου εδώ και 3500 χρόνια.

Η ιστορία αυτής της νόσου είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της ασταμάτητης,

επίμονης και επίπονης προσπάθειας της επιστήμης, για την ανακάλυψη της αλήθειας,

την ανακούφιση του αρρώστου από τον πόνο και την αποκατάσταση της υγείας του.

Αν σήμερα οι διαβητικοί ζουν μια σχεδόν πλήρη φυσιολογική ζωή, αυτό είναι

αποτέλεσμα του τιτάνιου αυτού αγώνα που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Η ιστορία του διαβήτη θα μπορούσε να χωριστεί σε τέσσερις μεγάλες εποχές ή

περιόδους.

 Ως πρώτη εποχή θα μπορούσε να θεωρηθεί η "Εποχή της Κλινικής

Αναγνώρισης" του διαβήτη.

Οι ρίζες της εποχής αυτής ξεκινούν μέσα από τα βάθη των αιώνων. Εκεί βρίσκει κανείς στοιχεία που αναφέρονται σε χαρακτηριστικά κλινικά σημεία και συμπτώματα της νόσου. Ως πρώτη περιγραφή του διαβήτη πρέπει να θεωρηθεί εκείνη που βρέθηκε σε χειρόγραφο της αρχαίας Αιγύπτου,που σήμερα είναι γνωστό ως "Πάπυρος Ebers" (1500π.Χ.). Στο χειρόγραφο αυτό ο διαβήτης περιγράφεται αλάνθαστα ως "νόσος με πολυουρία, χωρίς πόνους, αλλά με λιποσαρκία" (δηλ. περιγράφεται ως "νόσος φθοράς").

Ο πρώτος όμως που ονομάζει τη νόσο "Διαβήτη" είναι όπως προαναφέραμε, ο

μεγάλος Έλληνας γιατρός της αρχαιότητας Αρεταίος (περίπου 120-200 μ.Χ.), Τρίτη στη σειρά μεγάλη ιατρική μορφή της αρχαιότητας, μετά τον Ιπποκράτη και το

Γαληνό. Ο Αρεταίος δίνει στη νοσηρά αυτή κατάσταση το όνομα "Διαβήτης" από το

ρήμα "διαβαίνω". Έτσι, με τον όρο αυτό ο Αρεταίος αναφέρεται σ' ένα από τα

κυριότερα συμπτώματα της νόσου, δηλ. την πολυουρία (ο όρος "Διαβήτης" σημαίνει

πως το νερό, που ακατάπαυστα πίνει ο άρρωστος για να κατασιγάσει το έντονο

αίσθημα δίψας που έχει, "διαβαίνει", σαν μέσα από ένα σιφώνιο, αναλλοίωτο). Μέχρι

τότε ο διαβήτης είχε άλλο όνομα. Τον ονόμαζαν "Δίψα" ή "Δίψακο" από το όνομα ενός φιδιού που το δάγκωμά του προκαλούσε ακατάσχετη δίψα και που από τον ίδιο τονΑρεταίο είχε θεωρηθεί ως πιθανό αίτιο της πάθησης.

Η περιγραφή του διαβήτη από τον Αρεταίο (στο βιβλίο του "Περί Αιτιών και Σημείων Οξέων και Χρόνιων Παθών") είναι αληθινά αξιοθαύμαστη και εντυπωσιακή και δίνει με

την ανεπανάληπτη παρατηρητικότητα του μεγάλου αυτού κλινικού γιατρού, τα κυριότερα κλινικά σημεία καισυμπτώματα της νόσου, την εξελικτική πορεία της και την

τελική μοιραία έκβασή της.

Ο Γαληνός στο 2ο μ.Χ. αιώνα αναπτύσσει την άποψη ότι ο διαβήτης προκαλείται

από κάποια νεφρική "αδυναμία" και γι' αυτό το λόγο ό,τι πίνει ο άρρωστος

απεκκρίνεται αναλλοίωτο. Κατά τον P.M. Allen - στην ιστορική ανασκόπησή του για

το Διαβήτη - η εσφαλμένη αυτή αντίληψη του Γαληνού, κορυφαίας προσωπικότητας

της εποχής του, καθυστέρησε την πρόοδο για την κατανόηση του αιτιολογικού

υποστρώματος του διαβήτη, κάπου 1.500 χρόνια!

Στην εποχή περίπου του Γαληνού, ο διαβήτης είναι γνωστός και στην Άπω

Ανατολή. Ο μεγάλος Κινέζος γιατρός Τσανγκ Τσονγκ-Κινγκ περιγράφει το 200 μ.Χ.

το διαβήτη ως "νόσο της δίψας" και το 600 μ.Χ. ένας ιστορικός συγγραφέας,

αναγνωρίζει την τριάδα των συμπτωμάτων: πολυφαγία, πολυδιψία, πολυουρία, ως το

σύμπλεγμα εκδηλώσεων ταυτιζόμενο σχεδόν πάντοτε με το διαβήτη. Στις Ινδίες ο

διαβήτης γίνεται γνωστός από τον Susruta (ένα συγγραφέα Hindou, 6ος αιώνας μ.Χ.),

ως νόσος με "μελώδη ούρα" (Honey-urine disease). Ο ίδιος συγγραφέας αναγνωρίζει

την αυξημένη συχνότητα δοθιήνωσης και φυματίωσης, ως επιπλοκές του διαβήτη.

Στον 6ο μ.Χ. αιώνα αναγνωρίζεται ο κληρονομικός χαρακτήρας της νόσου. Περίπου

μετά 3 αιώνες περιγράφεται για πρώτη φορά η διαβητική γάγγραινα από τον Άραβα

γιατρό Auicenna (980-1037 μ.Χ.). Στο γιατρό αυτό αποδίδεται και η πρώτη υπόθεση

της νευρικής φύσης του διαβήτη, ακόμη και η πρώτη θεωρία για το ρόλο του ήπατος

στην εξέλιξη της νόσου.

 Η δεύτερη εποχή συνδυάζεται με τη "Βιοχημική Αναγνώριση" της νόσου,

δηλ. τη διαπίστωση πρώτα της σακχαρουρίας και ύστερα της υπεργλυκαιμίας.

Ύστερα από πέντε αιώνες αδράνειας εμφανίζεται a_r_ _bστη σκηνή της

ιστορίας του διαβήτη ο Παράκελσος (1493-1541 μ.Χ.). Ο Παράκελσος,

που γεννήθηκε δυο χρόνια μετά την ανακάλυψη της Αμερικής από τον

Κολόμβο (1492), διαπιστώνει ότι ύστερα από εξάτμιση των ούρων των

διαβητικών, απομένει ένα στερεό υπόλειμμα, το οποίο θεωρεί ότι είναι

"άλας". Με το λάθος αυτό του Παρακέλσου περνούν άλλα 150 χρόνια,

μέχρις ότου ο Άγγλος γιατρός Thomas Willis (1621-1675) ανακαλύπτει

ότι τα διαβητικά ούρα είναι "σε υπέροχο βαθμό γλυκά, σαν να είναι

ποτισμένα με μέλι ή ζάχαρη". Ο Thomas Willis προσθέτει το όνομα "Σακχαρώδης"

στο Διαβήτη (Diabetes Mellitus) και περιλαμβάνει την "εξέταση-γεύση" των ούρων

ως μέρος του ποιοτικού προσδιορισμού τους.

Πραγματικά είναι περίεργο, αλλά ο ταυτισμός της γλυκιάς ουσίας των ούρων με το σάκχαρο, γίνεται μετά από 100 και περισσότερα χρόνια (το 1775) από τον Άγγλο

Matthew Dobson. Εκείνος όμως που τελικά αποδεικνύει ότι το σάκχαρο των ούρων

είναι γλυκόζη (ταυτόσημη με τη γλυκόζη των σταφυλιών) είναι ο M. Chelreul (1815).

Οπωσδήποτε, η πρώτη περιγραφή διάγνωσης του "Σακχαρώδη Διαβήτη" με βάση τη

διαπίστωση σακχαρουρίας, γίνεται το 1783 από έναν Άγγλο γιατρό, τον Thomas

Cawley. Πέντε χρόνια αργότερα (1788) ο Cawley κατά τη διάρκεια μιας νεκροτομής

διαβητικού, κάνει μια πολύ σπουδαία παρατήρηση που θα μπορούσε να οδηγήσει

στην ανακάλυψη του αιτιολογικού υποστρώματος του Διαβήτη. Πράγματι, ο Cawley

διαπιστώνει ότι το πάγκρεας των διαβητικών είναι διαφορετικό από το πάγκρεας των

φυσιολογικών ατόμων. Ο Cawley, ανακοινώνει την παρατήρησή του, αλλά δεν τη

συσχετίζει με το διαβήτη, γιατί έχει ήδη πεισθεί ότι ο διαβήτης είναι νόσος των

νεφρών. Έτσι χάθηκε η μεγάλη ευκαιρία να δειχθεί νωρίς ο ρόλος του παγκρέατος

στην εκδήλωση του διαβήτη.

Στην "Εποχή της Βιοχημικής Αναγνώρισης του Σακχαρώδη Διαβήτη" θα πρέπει να

συμπεριληφθεί και η μεγάλη μορφή του Claude Bernard (1813-1878) που πίστευε στο

πείραμα ως μέσο για τη διερεύνηση της νόσου. Πρώτος ο Claude Bernard δεικνύει

την πιθανότητα της "νευρικής γλυκοζουρίας" προκαλώντας υπεργλυκαιμία μετά από

ερεθισμό με βελόνα του εδάφους της 4ης κοιλίας του εγκεφάλου. Επίσης, ο Βernard

καθόρισε το επίπεδο απέκκρισης της γλυκόζης από τα νεφρά ("νεφρικός ουδός"

απέκκρισης της γλυκόζης) δεικνύοντας έτσι, ότι η γλυκόζη απεκκρίνεται στα ούρα,

είτε όταν η συγκέντρωσή της στο αίμα είναι σε ψηλά επίπεδα, είτε όταν ο "νεφρικός

ουδός" απέκκρισης της γλυκόζης είναι πολύ χαμηλός ("νεφρική γλυκοζουρία").

 Η τρίτη εποχή ταυτίζεται με την "Ανακάλυψη της Ινσουλίνης" και θα

μπορούσε να ονομαστεί και "Ηρωική Εποχή".

Η ιστορία της ανακάλυψης της ινσουλίνης είναι μια ακόμη επανάληψη της ίδιας

περιπέτειας που χαρακτηρίζει όλες σχεδόν τις μεγάλες ιατρικές ανακαλύψεις. Ένας

ευγενής, επίπονος και ασταμάτητος αγώνας για την καταπολέμηση της αρρώστιας και

τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του ανθρώπου. Ιδιαίτερα, η προσπάθεια για την

ανακάλυψη της ινσουλίνης πέρασε μέσα από τα πιο δύσβατα μονοπάτια της έρευνας, όπου οι θεωρίες, η οξυδέρκεια, το πείραμα και η καλή τύχη, ακόμη και το ένστικτο, έστρωναν στον αινιγματικό καμβά τα κομμάτια της γνώσης που τελικά

οδήγησαν στην ανακάλυψη της ινσουλίνης. Στα παρακάτω αναφέρονται τα πιο σημαντικά γεγονότα αυτής της διαδρομήςπου κατέληξε στο μεγάλο ιστορικό σταθμό της ανακάλυψης της

ινσουλίνης και στη θεραπευτική αντιμετώπιση του σακχαρώδη

διαβήτη.

Από τα τέλη του 18ου αιώνα είχαν αρχίσει να εμφανίζονται

'2E κάποιες ενδείξεις ότι ενδεχομένως το πάγκρεας να έχει κάποια

σχέση με το διαβήτη. Μέχρι τότε, κατά καιρούς, είχαν προταθεί

διάφορες θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες ο διαβήτης ήταν νόσος

του αίματος, νόσος του στομάχου, νόσος των πνευμόνων, πάθηση του ήπατος ή

ακόμη και του νευρικού συστήματος. Τα νεκροτομικά όμως ευρήματα δεν ενίσχυαν

την άποψη της ενοχής του παγκρέατος για την εκδήλωση της νόσου, γιατί στο

πάγκρεας των διαβητικών διαπιστώνονταν συνήθως ελάχιστες ή και καθόλου

παθολογικές αλλοιώσεις ενδεικτικές κάποιας νοσηρής κατάστασης. Μάλιστα το

1870, ο διάσημος Γάλλος φυσιολόγος Claude Bernard, με τα γνωστά πειράματά του

της περίδεσης του παγκρεατικού πόρου και γενικά της παρεμπόδισης της

παγκρεατικής έκκρισης στο λεπτό έντερο, θεώρησε ότι το πάγκρεας δεν είχε καμιά

σχέση με το διαβήτη, μια και τα σκυλιά παρέμεναν υγιή χωρίς να εμφανίσουν

διαβήτη. Ο ίδιος ο Bernard εξέφρασε την άποψη ότι το αιτιολογικό υπόστρωμα του

διαβήτη θα έπρεπε να αναζητηθεί στο ήπαρ. Τα πειράματα του Bernard, ο οποίος

ήταν αυθεντία στο πειραματικό πεδίο, έπεισαν πολλούς από τους ερευνητές της

εποχής εκείνης και έτσι για 20 ακόμη χρόνια απομακρύνθηκαν από το όργανο που

έκρυβε τη λύση του αινίγματος.

Είναι αληθινά παράξενο το γεγονός ότι, ένα μόνο χρόνο πριν από τα πειράματα του

Claude Bernard, ένας νεαρός φοιτητής της ιατρικής στο Βερολίνο, ανακάλυψε

κάποιους "σωρούς κυττάρων" στο πάγκρεας ενός κουνελιού.

Ο νεαρός αυτός επιστήμονας δεν έκαμε καμιά υπόθεση για την πιθανή λειτουργία

αυτών των κυττάρων, δημοσίευσε όμως τα ευρήματά του σε ένα σύντομο άρθρο, που

σύντομα ξεχάστηκε. Το όνομα του νεαρού φοιτητή της ιατρικής ήταν Paul

Langerhans και αυτοί οι "σωροί" των κυττάρων ονομάζονται σήμερα "νησίδια του

Langerhans". Το ανέπαφο των κυττάρων θα εξηγούσε - φυσικά με την πολύ αργότερα

αποκτηθείσα γνώση της εσωτερικής έκκρισης του παγκρέατος - το γιατί τα σκυλιά

του Claude Bernard δε γινόντουσαν διαβητικά με την κατάργηση της εξωκρινούς

μοίρας του αδένα (1,4,6).

Την άποψη για την αιτιολογική σχέση του παγκρέατος με το διαβήτη είχαν εκφράσει

δύο Γάλλοι γιατροί, ο Etienne Lancereaux γύρω στο 1860 και την ίδια περίπου εποχή

ο Appolinaire Bouchardat (1806-1886), ένας από τους πιο φωτισμένους κλινικούς

που αναφέρονται στην ιστορία του διαβήτη.

Το 1889 στέκεται χρονικά ως ένας από τους πιο μεγάλους σταθμούς στην ιστορία του

διαβήτη. Τη χρονιά αυτή στο Στρασβούργο της Γερμανίας δύο γιατροί, ο Oscar

Minkowski (1858-1931) και ο Joseph von Mering (1849-1908) καταφέρνουν ν'

αφαιρέσουν το πάγκρεας από ένα σκύλο και να προκαλέσουν την τυπική κλινική

εικόνα του διαβήτη όπως παρουσιάζεται στον άνθρωπο.

Η ανακάλυψη της σχέσης πάγκρεας-διαβήτης από τους Minkowski και von Mering

ήταν αποτέλεσμα συνδυασμού τύχης και επιστημονικής οξυδέρκειας.

Οι von Mering και Minkowski στην εργασία τους "Σακχαρώδης Διαβήτης μετά από

εκρίζωση του παγκρέατος" που δημοσιεύθηκε στα "Αρχεία Πειραματικής

Παθολογίας και Φαρμακολογίας" το 1889, γράφουν: "Μετά την πλήρη αφαίρεση του

παγκρέατος, τα σκυλιά γίνονται διαβητικά. Δεν είναι θέμα απλής γλυκοζουρίας, εδώ

πρόκειται για ένα γνήσιο σακχαρώδη διαβήτη, ο οποίος είναι ταυτόσημος με την πιο

βαριά μορφή της νόσου στον άνθρωπο".

Εδώ, η Οδύσσεια για το αιτιολογικό υπόστρωμα του διαβήτη και τη θεραπεία του

βρίσκεται στην κρισιμότερή της καμπή. Η ανακάλυψη για την υπευθυνότητα του

παγκρέατος κάνει τώρα την έρευνα πιο έντονη.

Μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων των πειραμάτων των von Mering και

Μinkowski, με τα οποία αποκλείστηκε οριστικά πια η σχέση του διαβήτη με την

οποιαδήποτε διαταραχή της παγκρεατικής λειτουργίας παραγωγής των πεπτικών

ενζύμων, ένας Γάλλος ιστολόγος, ο E.G. Laquesse, ξέθαψε - μετά από 23 ολόκληρα

χρόνια από τη δημοσίευσή της - την εργασία του Langerhans και εξέφρασε την

άποψη ότι η απουσία από το πάγκρεας των κυτταρικών "σωρών" που περιέγραψε ο

τότε νεαρός φοιτητής της ιατρικής είναι υπεύθυνη για την εγκατάσταση του διαβήτη.

Μάλιστα, ο Laquesse ήταν εκείνος που έδωσε το όνομα "νησίδια" στους _______κυτταρικούς

"σωρούς", από την εικόνα που έδιναν σκορπισμένοι στην "αχανή" - όπως την

περιέγραψε - ενζυμο-εκκριτική παγκρεατική "θάλασσα".

Η κούρσα είχε μπει πλέον στην τελική της ευθεία. Επιστήμονες από όλο τον κόσμο

επικέντρωσαν την έρευνά τους στην ανακάλυψη της "αντιδιαβητικής" ουσίας των

νησιδίων του Langerhans. Έχει υπολογιστεί ότι, περίπου 400 ερευνητές εργάστηκαν

στα επόμενα 30 χρόνια προς αυτή την κατεύθυνση. Μερικοί κατάφεραν να φτάσουν

πολύ κοντά στο στόχο, όμως ο θρίαμβος ήλθε τις πρώτες μέρες του 1922, όταν οι

Καναδοί Frederick Banting και Charles Best, ύστερα από μια πυρετώδη πειραματική

εργασία περίπου 9 μηνών και με την υποστήριξη του J.J.R. Macleod και τη βοήθεια

του J.B. Collip, χρησιμοποίησαν το εκχύλισμά τους, την "ινσουλίνη", στον Leonard

Thompson, ένα διαβητικό παιδί 14 χρόνων που κυριολεκτικά με την ένεση της

ινσουλίνης αναστήθηκε. Από εκείνη τη μέρα αρχίζει η Εποχή της ινσουλίνης. Μέσα

σε δυο χρόνια από την ανακάλυψη της ινσουλίνης, ο ινσουλινοεξαρτώμενος

διαβήτης, έπαψε να είναι η χωρίς εξαίρεση θανατηφόρος νόσος.

Ο γνωστός Σουηδός Καθηγητής R. Luft, σε μια συζήτηση που έγινε με την ευκαιρία

των 50 χρόνων από την ανακάλυψη της ινσουλίνης, είπε σχετικά με το ερώτημα σε

ποιον πραγματικά θα έπρεπε να πιστωθεί το μεγάλο αυτό επίτευγμα: "Εξαρτάται τι

εννοεί κανείς με τον όρο "ανακάλυψη". Αν με τη λέξη αυτή εννοεί κανείς την πρώτη

εφαρμογή της στον άνθρωπο και την αποτελεσματικότητά της στο διαβήτη τότε η

ανακάλυψη της ινσουλίνης πρέπει να πιστωθεί στους Banting και Best, αλλά και στον

Collip που παρασκεύασε "καθαρή" ινσουλίνη από τα παγκρεατικά εκχυλίσματα. Αν,

πάλι, με τη λέξη "ανακάλυψη" εννοεί κανείς τις πρώτες ενδείξεις βελτίωσης του

διαβήτη μετά τη χορήγηση του ακατέργαστου καφεοειδούς παγκρεατικού

εκχυλίσματος σε παγκρεατεκτομηθέντα (διαβητικά) σκυλιά ή την υπογλυκαιμική

δράση του σε φυσιολογικά σκυλιά - πείραμα που έκαμε μόνο ο Paulesco - τότε αυτοί

που ανακάλυψαν την ινσουλίνη είναι οι Paulesco, Banting και Best". Και καταλήγει ο

Luft: "αν με τον όρο "ανακάλυψη της ινσουλίνης" εννοεί κανείς εκείνον που πρώτος

άνοιξε το δρόμο στο πεδίο αυτό, τότε το επίτευγμα αυτό θα πρέπει να πιστωθεί εξ

ολοκλήρου στον Minkowski ο οποίος (όπως αναφέρθηκε στα προηγούμενα) το 1889

έκαμε το τόσο σημαντικό πείραμα της τοποθέτησης κάτω από το δέρμα ενός

τεμαχιδίου του αφαιρεθέντος παγκρέατος και έτσι έδειξε ότι υπάρχει "κάτι" στο

πάγκρεας που βελτιώνει τη διαβητική κατάσταση του πειραματόζωου".

Η ιστορία της ανακάλυψης της ινσουλίνης είναι πολύ ελκυστική, γεμάτη πάθος,

γεμάτη αγάπη για την έρευνα και την ανακάλυψη της αλήθειας, στοιχεία που πρέπει

να κυριαρχούν στις περισσότερες εκφράσεις της ζωής του ανθρώπου-επιστήμονα. Η

ανακάλυψη της ινσουλίνης, που έδωσε στην επιστήμη το "ελιξίριο της ζωής" για

εκατομμύρια διαβητικούς σε όλο τον κόσμο, πρέπει σήμερα, 72 χρόνια μετά το

επιτυχές πείραμα των Καναδών ερευνητών, να πιστωθεί σε όλους εκείνους τους

επιστήμονες και ερευνητές, επώνυμους και ανώνυμους, γνωστούς και αγνώστους,

που με την επιστημονική σκέψη τους, την οξυδέρκεια και το ερευνητικό έργο τους,

άνοιξαν τα μονοπάτια που τελικά οδήγησαν στο θρίαμβο της παγκόσμιας επιστήμης.

"Η δόξα τους ανήκει και είναι αρκετή για όλους

Η τετάρτη εποχή είναι η "Εποχή των Υπογλυκαιμικών δισκίων".

Κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου πολέμου εξαιτίας της μεγάλης συχνότητας

των λοιμώξεων έγινε μεγάλη χρήση των σουλφοναμιδών. Το 1942 χρησιμοποιήθηκε

το παράγωγο 2254RP της Rhone-Poulenc σε 30 αρρώστους και τρεις πέθαναν ενώ

άλλοι είχαν σοβαρούς σπασμούς. Αυτό το παράγωγο ήταν ουσιαστικά η πρώτη

σουλφονυλουρία ( όρος που χρησιμοποιήθηκε από τον Loubatieres το 1946). Το 1954

στο Βερολίνο οι Franke και Fuchs παρατήρησαν ότι μια άλλη σουλφονιλουρία η BZ

55 (καρβουταμίδη) προκαλούσε υπογλυκαιμία σε μη διαβητικούς ασθενείς και

διατέθηκε στην αγορά το 1955. Τον επόμενο χρόνο διατέθηκε η τολβουταμίδη και το 1958 η χλωροπροπαμίδη(Diabinese).

Ανάμεσα στα πολλά φυτά και βότανα που δοκιμάστηκαν ήδη από την αρχαιότητα για τη θεραπεία του διαβήτη ξεχωρίζει η galega officialis. Το φυτό αυτό περιέχει ένα αλκαλοειδές τηγαλεγίνη που αποτελεί παράγωγο της γουανιδίνης (ουσία με γνωστή υπογλυκαιμική δράση από προηγούμενες μελέτες και ιδιαίτερα τοξικό).

Το 1929 οι Hesse και Taubmann περιγράφουν τηνυπογλυκαιμική δράση της μετμορφίνης (διγουανίδη,παράγωγο της γουανιδίνης). Ο Jean Sterne το 1957

επιβεβαιώνει τις παρατηρήσεις των ερευνητών αυτών ενώ συγχρόνως κάνει και τα

πρώτα πειράματα ασφάλειας της ουσίας. Σε αυτόν οφείλεται και το όνομα

Glucophage (τρώει τη γλυκόζη, γλυκοφάγος)
Share this article :

Δημοφιλή Άρθρα

Η ιστοσελίδα δεν είναι υπεύθυνη για το περιεχόμενο των εξωτερικών συνδέσεων ,είτε των διαφημισεων που περιέχει.

Αρχειοθήκη ιστολογίου

 
Support : Creating Website | Johny Template | Mas Template
Copyright © 2013. diabetesgr - All Rights Reserved
Template Created by Creating Website Published by Mas Template
Proudly powered by Blogger